स्वरांकीत ग़ज़ल

Description

शब्द जेव्हा केवळ वाचले जात नाहीत, तर ऐकू येऊ लागतात— तेव्हा गझल जन्माला येते. “स्वरांकीत गझल” हा माझ्या मनातील त्या क्षणांचा संग्रह आहे, जिथे शब्दांनी स्वर मागितले आणि स्वरांनी मौनाला अर्थ दिला. गझल ही केवळ काव्यप्रकार नाही; ती संवेदनांची शिस्तबद्ध स्वैरता आहे. मतला आणि मक्‍त्‍यामधील अंतरात जीवनाचे अनेक रंग उमटत जातात— प्रेम, विरह, प्रश्न, श्रद्धा, बंड आणि स्वीकार. या पुस्तकातील प्रत्येक गझल एखाद्या अंतर्मुख क्षणातून उमललेली आहे. काही गझला मनाच्या तारा छेडतात, काही समाजाशी संवाद साधतात, तर काही स्वतःलाच प्रश्न विचारतात. “स्वरांकीत” हा शब्द मुद्दाम निवडला— कारण या गझला फक्त डोळ्यांनी वाचण्यासाठी नाहीत, तर मनाने ऐकण्यासाठी आहेत. जर या शब्दांत तुम्हाला तुमचाच एखादा न उमटलेला भाव सापडला, तर हे लेखन सफल झाले, असे मी समजेन.
शब्द जेव्हा ओठांवर येण्याआधी मनाच्या तारेवर उमटतात, तेव्हा गझल घडते. “स्वरांकीत गझल” हा केवळ गझलांचा संग्रह नाही, तो माझ्या अंतर्मनातील अनेक न बोललेले सूर आहेत. प्रत्येक शेर एखाद्या थांबलेल्या श्वासासारखा आहे— कधी प्रेमातला, कधी विरहातला, कधी प्रश्न विचारणारा तर कधी मौन स्वीकारणारा. गझल मला नेहमीच शिस्तीत व्यक्त होण्याची मोकळीक देते. छंद, काफिया, रदीफ यांच्यात बांधलेली भावनांची मुक्त उधळण म्हणजेच गझल. या गझला वाचताना तुम्हाला तुमचेच काही अनुभवआठवले, मन नकळत थांबले किंवा एखादा शेर तुमचा वाटला—तर माझा स्वर तुमच्या मनापर्यंत पोहोचला, असे मी मानेन. गझल हा एक अत्यंत शिस्तबद्ध आणि तितकाच संवेदनशील काव्यप्रकार आहे. मतला, मक्‍ता, शेर, काफिया आणि रदीफ या चौकटींत राहूनही भावनांना मुक्तपणे व्यक्त करण्याची अद्भुत क्षमता गझलेत आहे. “स्वरांकीत गझल” या संग्रहातील गझला परंपरेचे भान ठेवून समकालीन संवेदनांना शब्दरूप देण्याचा प्रयत्न आहेत. वैयक्तिक अनुभव, सामाजिक जाणिवा आणि अंतर्मुख प्रश्न यांचा मिलाफ या गझलांमधून दिसून येतो. ‘स्वरांकीत’ ही संकल्पना फक्त लय किंवा गायनापुरती मर्यादित नाही; तर शब्दांमधील आंतरिक नाद, भावनिक ताल आणि मौनातील अर्थ यांकडे निर्देश करणारी आहे. हा संग्रह गझलेच्या वाचकांबरोबरच गझल अभ्यासकांसाठीही संवाद निर्माण करेल, अशी अपेक्षा आहे.
- डॉ. राहुल एम. भोरे

About the Author

प्रा. डॉ. राहुल एम. भोरे,
संगीत विभाग प्रमुख तथा सहयोगी प्राध्यापक,
श्रीमती रेवाबेन मनोहरभाई पटेल महिला कला महाविद्यालय, भंडारा.
पत्ता:- 'रुख्माईमल्हार' नेहरू नगर, नहर रोड शीतला माता मंदिर जवळ, भोजापुर, ता. जि. भंडारा
मो.नं. ९८५०४८७३१९ इ.मेल. srujan.bhore3@gmail.com
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
1. स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ नांदेड येथून 2003 साली संगीत विषयात स्नातक पदवी प्राप्त
2. संत गाडगेबाबा अमरावती विद्यापीठ अमरावती येथून 2006 साली संगीत विषयात स्नातकोत्तर पदवी विशेष प्राविण्यासह प्राप्त
3. विद्यापीठ अनुदान आयोग दिल्ली द्वारा घेण्यात आलेल्या राष्ट्रीय पात्रता परीक्षा नेट 2005 साली उत्तीर्ण.
4. श्रीमती रेवाबेन मनोहरभाई पटेल महिला कला महाविद्यालय येथे 2009 पासून संगीत विभाग प्रमुख कार्यरत.
5. राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज नागपूर विद्यापीठ नागपूर येथून 'गझलनवाज भीमराव पांचाळ यांचे शास्त्रीय उपशास्त्रीय संगीतातील योगदान: एक योगकार्य' या विषयावर डॉ. शुभदा मांडवगडे यांच्या मार्गदर्शनाखाली आचार्य पदवी प्राप्त.
6.राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज नागपूर विद्यापीठ नागपूर.
2015 ते 2018 संगीत अभ्यास मंडळाचे सदस्य म्हणून कार्य.
7. राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील नियतकालिकांमध्ये आजवर एकूण 45 शोध निबंध प्रकाशित.
8. शास्त्रीय आणि उपशास्त्रीय संगीताच्या सादरीकरण करिता महाराष्ट्र शासनाच्या सांस्कृतिक व क्रीडा मंत्रालयामार्फत विशेष पुरस्कार
9. 'इन्सा' इंडियन नेट-सेट असोसिएशन अमरावती तर्फे विद्याभुषण पुरस्कार.
10. अण्णाभाऊ साठे सार्वजनिक जयंती उत्सव समिती भंडाराच्या वतीने समाजभूषण पुरस्कार
11. विद्रोही प्रबोधन मंच हादगावच्या वतीने संगीत सेवा पुरस्कार व विशेष सन्मान.
12. अकरावे अखिल भारतीय आंबेडकरी साहित्य संमेलन भंडारा तर्फे विशेष सन्मान.
13. गझलसागर प्रतिष्ठान मुंबई सम्यक विचार मंच नागपूरच्या वतीने गझल गायकीच्या संशोधनाच्या कार्याकरीता विशेष सन्मान.
14. गझलसागर प्रतिष्ठान मुंबई व मैफल प्रतिष्ठान लाखनीच्यावतीने गझल गायकीच्या संशोधनाच्या कार्यकरिता कविवर्य सुरेश भट गझल गौरव पुरस्कार विशेष सन्मान
15. राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज नागपूर विद्यापीठ संगीत अभ्यास मंडळाचे सदस्य म्हणून कार्यरत.
16. संत तुकडोजी महाराज नागपूर विद्यापीठ संगीत विषयाच्या आचार्य पदवीचे मार्गदर्शक.
17. मराठी गजलेचा सारथी गझल नवाज भीमराव पांचाळे, पोथी प्रकाशन तर्फे इ बुक प्रकाशित.

Ratings & Reviews