म्हणतात, भारत समजून घ्यायचा असेल तर संसद पाहा.
पण मला वाटतं, भारत खऱ्या अर्थाने समजून घ्यायचा असेल तर एखाद्या साध्या परिसरात एक दिवस घालवा.
सकाळी दूधवाला येईल. त्याच्या मागोमाग पेपरवाला. मग शाळेत जाणारी मुलं. कुणाची स्कूटर सुरू होणार नाही. कुणाची गाडी रस्ता अडवेल. दोन जण रस्त्यावर उभे राहून तिसऱ्या व्यक्तीची चर्चा करतील. चौथा माणूस त्यांच्या चर्चेत सामील होऊन पाचव्या व्यक्तीची चर्चा सुरू करेल.
दुपारी सरकारी योजनेवर चर्चा होईल.
संध्याकाळी क्रिकेटवर वाद होईल.
रात्री WhatsApp वर एक मेसेज येईल—
“खूप महत्त्वाचं आहे, ताबडतोब पुढे पाठवा.”
आणि दुसऱ्या दिवशी संपूर्ण परिसर त्या मेसेजचा तज्ज्ञ बनलेला असेल.
हेच आपलं सामाजिक विश्व आहे.
इथे राजकारण फक्त संसदेत होत नाही. घराच्या जेवणाच्या टेबलावरही होतं.
आज काय जेवायचं, टीव्हीवर काय पाहायचं, मुलाने कोणता विषय घ्यायचा आणि लग्नात कोणत्या नातेवाईकाला कुठे बसवायचं—हे सगळं तिथे ठरतं.
लोकशाहीची पहिली शाळा कदाचित कुटुंबच असतं.
तिथे प्रत्येकाला आपलं मत मांडण्याचा अधिकार असतो.
आणि मग शेवटी तोच निर्णय होतो, जो आधीच ठरलेला असतो.
आपला समाज विरोधाभासांनी भरलेला आहे.