‘अंतरीचे आभाळ’ हा केवळ कवितांचा संग्रह नाही; तो मनाच्या आत उतरून स्वतःला शोधण्याचा, माणूसपणाचा अर्थ पुन्हा जाणून घेण्याचा आणि जगण्याकडे अधिक संवेदनशील नजरेने पाहण्याचा एक काव्यप्रवास आहे.

या काव्यप्रवासाची सुरुवात एका साध्या, पण मनाच्या खोलवर जाऊन भिडणाऱ्या आकांक्षेने होते—

“माणूस पुन्हा माणूस व्हावा.”

कवीच्या लेखणीतून उमटलेली ही ओळ केवळ शब्दांची निर्मिती नाही, असे कवीला वाटते. जणू हे शब्द त्याच्या हातून नव्हे, तर ईश्वरानेच त्याच्याकडून लिहून घेतले असावेत. कारण माणसाच्या बाह्य प्रगतीपेक्षा त्याच्या अंतर्मनातील माणूसपण जपण्याची ही हाक आहे.

जगण्याच्या धावपळीत माणूस स्वतःपासून, आपल्या माणसांपासून आणि आपल्या संवेदनांपासून दूर जातो. नाती बदलतात, आठवणी मागे राहतात, काही क्षण काळाच्या पडद्याआड जातात आणि तरीही मनाच्या आत काहीतरी सतत बोलत राहतं. त्या न ऐकलेल्या आवाजाला शब्द देण्याचा हा प्रयत्न आहे.

‘अंतरीचे आभाळ’ या संग्रहातील कविता जन्म, नाळ, बालपण, नाती, स्मृती, प्रेम, विरह, एकटेपण, संघर्ष, काळ, अस्तित्व आणि माणूसपण अशा अनेक अनुभवांच्या वाटांनी पुढे जातात. काही कविता स्वतःशी संवाद साधतात, काही नात्यांची ऊब आणि तुटलेपणाची वेदना व्यक्त करतात, तर काही माणूस म्हणून जगण्याच्या मूलभूत प्रश्नांसमोर उभ्या राहतात.

या कवितांमध्ये बाहेरच्या जगापेक्षा मनाच्या आतल्या हालचालींना अधिक महत्त्व आहे. एखादा क्षण थांबतो, एखादी आठवण पुन्हा जन्म घेते, एखादं नातं शब्दांपलीकडे जाऊन उभं राहतं, एखादा अदृश्य हात मनाला स्पर्श करून जातो. साध्या अनुभवांच्या या सूक्ष्म क्षणांतून जीवनाचा मोठा अर्थ शोधण्याचा प्रयत्न या काव्यप्रवासात आहे.

पहिल्या कवितेत उमटलेली “माणूस पुन्हा माणूस व्हावा” ही आकांक्षा पुढच्या कवितांमधून विविध अनुभव, प्रश्न, नाती, स्मृती आणि भावनांच्या रूपाने प्रवास करत राहते. प्रत्येक कविता स्वतंत्र असली तरी तिच्या आत एक अदृश्य धागा आहे—स्वतःचा शोध, अंतर्मनाचा शोध, नात्यांचा शोध आणि माणूसपणाचा शोध.

या प्रवासात वाचकाला कदाचित स्वतःचे बालपण भेटेल, एखादं हरवलेलं नातं आठवेल, एखादी जुनी वेदना पुन्हा हलकेच जागी होईल किंवा स्वतःच्या मनात दडलेला एखादा प्रश्न नव्याने समोर येईल. कारण कविता जेव्हा कवीच्या अनुभवातून वाचकाच्या अनुभवापर्यंत पोहोचते, तेव्हा ती केवळ कवीची राहत नाही; ती वाचकाच्या मनात नव्याने जन्म घेते.

आणि मग हा काव्यप्रवास शेवटाकडे येताना पुन्हा एका जाणीवेशी येऊन मिळतो—

“माणूस जपता माणूस—
अंतरी उघडे आभाळ.”

पहिल्या कवितेतील “माणूस पुन्हा माणूस व्हावा” या हाकेतून सुरू झालेला प्रवास शेवटी “माणूस जपता माणूस—अंतरी उघडे आभाळ” या जाणिवेपर्यंत पोहोचतो.

या दोन ओळींच्या दरम्यानचा प्रवासच ‘अंतरीचे आभाळ’ आहे.

म्हणूनच ‘एक काव्यवर्तुळ’ हे या पुस्तकाचे केवळ उपशीर्षक नाही; ती या संपूर्ण काव्यसंग्रहाची अंतःरचना आहे. सुरुवातीला उमटलेला विचार अनेक अनुभवांमधून प्रवास करतो आणि शेवटी पुन्हा एका नव्या अर्थाने त्याच केंद्राशी येऊन जोडतो. सुरुवात आणि शेवट एकमेकांना स्पर्श करतात आणि त्या स्पर्शातून वर्तुळ पूर्ण होतं.

पण प्रत्येक वर्तुळाप्रमाणेच हा प्रवासही बंदिस्त नाही. शेवटच्या कवितेनंतरही त्याचा अर्थ संपत नाही. उलट, तो वाचकाच्या मनात पुढे सुरू होतो.

या प्रवासात शब्द माझ्या लेखणीतून उमटले असले, तरी त्यांचा अर्थ आता केवळ माझा राहिलेला नाही. हे ‘अंतरीचे आभाळ’ आता माझे एकट्याचे राहिलेले नाही. ते प्रत्येक वाचकाने आपल्या अनुभवांनी, आपल्या आठवणींनी, आपल्या वेदनांनी आणि आपल्या स्वप्नांनी पुन्हा भरून घ्यावे.

प्रत्येकाच्या मनात या आभाळाचा रंग वेगळा असेल. कुणाला त्यात पावसाचे ढग दिसतील, कुणाला चांदण्यांची रात्र, कुणाला हरवलेल्या नात्यांची सावली, तर कुणाला नव्या पहाटेची चाहूल.

या आभाळाला एकच अर्थ नसावा. ते प्रत्येक वाचकाच्या मनात आपापल्या अर्थाने उलगडत राहावे, प्रत्येक वाचनात त्याचा नवा अर्थ जन्माला यावा—एवढीच मनापासून इच्छा.

‘अंतरीचे आभाळ’ हे म्हणूनच एका कवीचे आभाळ नसून, प्रत्येक संवेदनशील मनाला आपलेसे वाटावे असे एक खुले आभाळ आहे.

आणि या आभाळाखाली शेवटी एकच इच्छा उरते—

माणूस पुन्हा माणूस व्हावा,
आणि माणूस जपता माणूस—
अंतरी उघडे आभाळ.