ਉਹ ਦਸਤਖ਼ਤ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਨ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜੋ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੇ ਸਨਮਾਨ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਵਧਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਬਦਲਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਬੋਰਡ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਯਾਦ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਉਸ ਸੋਚ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸ਼ਰਮ ਜਾਂ ਘੱਟ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਘਟਨਾ ਰਾਹੀਂ ਲੇਖਕ ਇਹ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿਰਫ਼ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੀ ਪਛਾਣ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ, ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਤਬੇ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਡੇ ਰਵੱਈਏ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਉਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਲੇਖਕ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਿਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹਰ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪ੍ਰਤੀ ਮਾਣ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿੱਖਣਾ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਸਮਝਣਾ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ।
ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ, ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਹਰ ਉਸ ਪਾਠਕ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਿੱਖਿਆ, ਸਮਾਜਿਕ ਸੋਚ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਨਮਾਨ ਬਾਰੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਦੂਜੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਇਕੱਠੇ ਸੰਭਵ ਹਨ।
ਕਿਉਂਕਿ ਅਸਲ ਸਵਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿਹੜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਸਨਮਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।